2026 წლის 7 ოქტომბერი — სრული ქართული არაოფიციალური თარგმანი
მარკო რუბიო, აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი:
მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში უამრავი დიდებული ნანგრევია. ხშირ შემთხვევაში ეს ის ადგილებია, სადაც თითქოს ისტორიამ საკუთარი თავი ამოწურა: შორეული კულტურების ნაშთები, რომლებიც დიდი ხნის წინ გაქრნენ ცოცხალი მეხსიერებიდან.
მაგრამ აკროპოლისი განსხვავებულია.
ათასობით წლის განმავლობაში ცივილიზაცია, რომელმაც ჩემს უკან აღმართული ეს ნაგებობები შექმნა, დასავლური სამყაროს წარმოსახვას იპყრობდა. ჩვენი სახელმწიფო მოღვაწეების, ხელოვანებისა და ფილოსოფოსების თაობები მას შეჰყურებდნენ – შეჰყურებდნენ გაოცებითა და მოწიწებით.
დროს ერთი თავისებურება აქვს: ის ჩვენს აღქმას თანდათან აბუნდოვანებს. დიდი გამარჯვებები და კატასტროფული მარცხები თითქოს მცირდება და ისტორიის სახელმძღვანელოს სქოლიოებად იქცევა – კიდევ ერთ ფაქტად, რომელიც ჩვენმა მოსწავლეებმა უნდა დაიმახსოვრონ და შემდეგ დაივიწყონ. მაგრამ ანტიკური ხანის ბერძნებს ჩვენს მეხსიერებაზე თითქმის მისტიკური ძალა აქვთ. ისინი კვლავ და კვლავ გვაბრუნებენ საკუთარ სამყაროში.
ქრისტეს შობამდე 480 წელს ქსერქსეს ჯარები ამ ქალაქში შემოვიდნენ და მისი სალოცავები ცეცხლს მისცეს. იმ დროისთვის ათენელთა უმრავლესობა გემებით ახლომდებარე კუნძულზე იყო ევაკუირებული. მაგრამ რამდენიმე ადამიანმა მშობლიური ქალაქის დატოვებაზე უარი თქვა. ამის ნაცვლად, ისინი აკროპოლისის კლდოვან ციხესიმაგრეში გამაგრდნენ, რათა უკანასკნელი, გამორჩეული წინააღმდეგობა გაეწიათ. ისინი უზარმაზარ ლოდებს აგორებდნენ კლდეებიდან სპარსელი დამპყრობლების წინააღმდეგ და რამდენიმე დღის განმავლობაში აკავებდნენ იმ ეპოქის უდიდეს იმპერიას.
საბოლოოდ ისინი მაინც დაამარცხეს. სპარსელებმა ტაძრები გაძარცვეს, სალოცავები გადაწვეს და აკროპოლისი მიწასთან გაასწორეს. მაგრამ როდესაც ათენელები დაბრუნდნენ, ძველი აკროპოლისის დამსხვრეული ნაშთები შეაგროვეს და იმ ბორცვში დამარხეს, რომელზეც ის იდგა. ათწლეულების შემდეგ კი, პერიკლეს მმართველობისას, მათ პართენონი აღმართეს.
მას შემდეგ პართენონი ოცდახუთი საუკუნეა დგას. მის ჩრდილში იმპერიები აღზევდნენ და დაემხნენ. ხოლო იმ ადამიანების შთამომავლებმა, რომლებმაც ის ააგეს – ათენისა და რომის შვილებმა – თავიანთი ცივილიზაცია დედამიწის ყველაზე შორეულ კუთხეებამდე მიიტანეს.
ამერიკული რესპუბლიკის დაარსებიდან ორნახევარი საუკუნის შემდეგ, მსოფლიოს მეორე მხარეს, იმ ადგილიდან შორს, სადაც ახლა ვდგავარ, დღეს აქ ვარ როგორც ამ რესპუბლიკის სახელმწიფო მდივანი და იმ გადასახლებულთა შთამომავალი, რომლებიც ესპანეთიდან ახალ სამყაროში ჩავიდნენ. აქ ვდგავარ, რათა დავადასტურო ვალი, რომელსაც ვერც დროის გასვლა და ვერც სივრცის სიშორე ვერასოდეს გააქრობს.
ამერიკის ისტორია, ჩემი ქვეყნის ისტორია, ანტიკური სამყაროს კვალითაა აღბეჭდილი. საბერძნეთი პირდაპირ არის ამოკვეთილი ჩვენი სახელმწიფო შენობების არქიტექტურაში – ჩვენი დედაქალაქის დიდებულ კოლონებში, გუმბათებსა და მონუმენტებში. ქალაქსაც კი, სადაც ჩვენი კონსტიტუცია დაიბადა – ფილადელფიას – ბერძნული სახელი ჰქვია.
ადამიანები, რომლებმაც ჩემი ქვეყანა დააარსეს, მოხიბლულნი იყვნენ იმ მემკვიდრეობით, რომელიც თქვენი ცივილიზაციისგან მივიღეთ. ისინი ისტორიას განსაკუთრებულად კარგად იცნობდნენ და მკაფიოდ აცნობიერებდნენ საკუთარ უნიკალურ ადგილს მასში. მაგრამ წარსულის არც ერთ ეპოქას არ დაუპყრია მათი ყურადღება და წარმოსახვა ისე, როგორც ანტიკურ ხანას.
ბევრს უკვირს, როდესაც იგებს, რომ „ფედერალისტის წერილებში“ ყველაზე ხშირად ციტირებული ავტორი არც განმანათლებლობის ეპოქის ფილოსოფოსი იყო და არც პოლიტიკური თეორეტიკოსი. არა. „ფედერალისტის წერილებში“ ყველაზე ხშირად მოხსენიებული ავტორი პლუტარქე იყო – ბერძენი ბიოგრაფი, რომელმაც საბერძნეთისა და რომის დიდი ადამიანების ცხოვრება აღწერა.
ბევრი დაწერილა და თქმულა იმაზე, თუ რა გავლენა მოახდინა ძველმა საბერძნეთმა ამერიკის დამფუძნებელთა იდეებზე და, საერთოდ, მათ წინამორბედ დასავლელ ფილოსოფოსებსა და სახელმწიფო მოღვაწეებზე.
ჩვენმა უმრავლესობამ ისტორიის ძირითადი ამბავი იცის. ათენმა დემოკრატია მოგვცა. პლატონმა და არისტოტელემ – დასავლური ფილოსოფია. სამართლის, სათნოების, მოქალაქეობისა და რესპუბლიკური მმართველობის შესახებ ჩვენი წარმოდგენები ბერძნულ ქალაქ-სახელმწიფოებში ჩამოყალიბდა. ჩვენი პოლიტიკური ლექსიკის მნიშვნელოვანი ნაწილიც კი – ისეთი სიტყვები, როგორებიცაა „დემოკრატია“, „ტირანია“ და თვით სიტყვა „პოლიტიკა“ – აქედან იღებს სათავეს.
ეს ყველაფერი მართალია.
მაგრამ ის, რითაც ამ ადგილს ვემადლიერებით, როგორც ამერიკელები და როგორც დასავლური სამყაროს წარმომადგენლები, სინამდვილეში გაცილებით ღრმაა.
ეს ინსტიტუტები და იდეები უფრო ფუნდამენტური თვისებების გარეგნული გამოხატულება იყო – თვისებებისა, რომლებსაც ძველ ბერძნებში ვხედავთ და რომლებიც რომელიმე კონკრეტულ პოლიტიკურ სისტემამდე ან თეორიამდე ვერ დაიყვანება.
აქ, ათენში, პირველად სრულად გამოვლინდა ყველა ის არსებითი თვისება, რომელმაც მოგვიანებით დასავლეთი განსაზღვრა: ძლიერი ინდივიდუალიზმი და დაუცხრომელი ამბიცია; გაბედული კვლევა და გამოგონება; აღმოჩენის, თავგადასავლის, რისკისა და დიდებისკენ სწრაფვა.
დაუოკებელი ცნობისმოყვარეობა სამყაროსა და იმ პრინციპების მიმართ, რომლებითაც ის მოქმედებს; ბუნების საიდუმლოებების შეცნობისა და კოსმოსის საიდუმლოებათა ამოხსნის წყურვილი.
შეურიგებლობა შეუძლებლობის იდეასთან; ყველა საზღვრისა და შეზღუდვის გადალახვის სურვილი; სწრაფვა, რომ თვალი შეავლო ჯერ კიდევ შეუცნობლის სიღრმეებს.
ეს მხოლოდ რომელიმე ფილოსოფიური სკოლის ფორმულები ან დებულებები არ ყოფილა.
ეს იყო ხალხის ხასიათი – გამოხატული მის ტრადიციებში, ისტორიებში, წარმოსახვაში; იმ თვისებებში, რომლებსაც მოქალაქეებისგან მოითხოვდა; იმაში, რისთვისაც ცხოვრობდა, იბრძოდა და კვდებოდა.
მათი შეცნობა საკუთარი თავის შეცნობას ნიშნავს.
ის, რაც აქ აყვავდა, იყო დასავლური სურვილი, გამოევლინა ყველაფერი, რაც უმეცრებას, სიბნელესა და მანძილს ადამიანის გონებისთვის დაფარული ჰქონდა.
ბერძნებმა მხოლოდ ისტორია კი არ შექმნეს – მათ თვით ისტორია მოგვცეს.
ბევრი რამ, რაც უძველესი ცივილიზაციების შესახებ ვიცით, თითქმის მთლიანად ბერძენი მოგზაურებისა და ისტორიკოსების ჩანაწერებიდან მოდის. ეს ადამიანები მხოლოდ საკუთარი ხალხის ისტორიას კი არ აღწერდნენ, არამედ შორეულ ქვეყნებში მიდიოდნენ, რათა სხვა ხალხებისა და კულტურების ამბები შეესწავლათ და ჩაეწერათ.
მაშინ, როდესაც სხვები საკუთარ თავში იყურებოდნენ, ბერძნები პირველები იყვნენ, რომლებმაც მზერა გარეთ მიმართეს – ყველაფრისკენ, რაც უცხო და ახალი იყო, რათა მისი ხილვის სიხარული და დიდება განეცადათ.
სწორედ ეს თვისება უბიძგებდა დასავლეთს, შეექმნა და აეშენებინა ისეთი რამ, რისი შექმნაც სხვებს არ შეეძლოთ. ამან გამოგვარჩია მრავალი სხვა კულტურისა და ცივილიზაციისგან, სადაც ცხოვრების უმაღლეს მიზნად სტაბილურობა და არსებობის შენარჩუნება მიიჩნეოდა.
მაგრამ ბერძნებისგან მხოლოდ შეუცნობლის აღმოჩენის ამბიცია არ მიგვიღია.
ჩვენ მათგან მივიღეთ რწმენაც, რომ შეუცნობლის შეცნობა შესაძლებელია.
რწმენა იმისა, რომ სამყაროს აღწერა, გაზომვა, რუკაზე დატანა და გაგება შეიძლება; რომ კოსმოსში არსებობს რაციონალური წესრიგი, რომელსაც გარკვეული ფუნდამენტური კანონები მართავს – კანონები, რომელთა დაკვირვება ადამიანს შეუძლია და რომელთა გაგებაც ადამიანის გონებას ძალუძს.
ეს იყო დასავლური აზროვნების საფუძველი: ჩვენი მათემატიკის, მეცნიერებისა და მედიცინის; ჩვენი ფილოსოფიის, ეთიკისა და რელიგიის.
ამან გზა გაუხსნა იესო ქრისტეს სახარებას, რათა ევროპაში ნაყოფიერი ნიადაგი ეპოვა და ქრისტიანულ სამყაროდ აყვავებულიყო.
ეს იყო ქრისტიანული თეოლოგიის სიმდიდრის საფუძველი – ავგუსტინესა და თომა აკვინელის, ბუნებითი სამართლის მთელი ტრადიციის საფუძველი.
ამან წარმოშვა ცივილიზაცია, რომელსაც მხოლოდ საერთო კულტურა კი არ აერთიანებდა, არამედ საერთო ანთროპოლოგიური წარმოდგენაც – საერთო ხედვა ადამიანისა და სამყაროში მისი ადგილის შესახებ.
ამ ცივილიზაციის შთამომავლებს აერთიანებდათ არა მხოლოდ ბუნებრივი წესრიგის იდეა, არამედ სათნოების განსაკუთრებული გაგება; წარმოდგენები ბედისწერასა და განგებაზე; ჭეშმარიტებაზე, სიკეთესა და სილამაზეზე; წესებზე, რომლებიც განსაზღვრავს, როგორ უნდა იცხოვროს ადამიანმა; ობიექტურ სტანდარტებსა და იდეალებზე, რომელთა მიღწევისკენაც უნდა ისწრაფოდეს.
ანტიკური ხანის ბერძნებისთვის სრულყოფილებისკენ სწრაფვა ადამიანის არსებობის ძირითადი პრინციპი იყო.
მათ მთელი სამოქალაქო ცხოვრება შეჯიბრების, ამბიციისა და კონკურენციის გარშემო ააგეს: ფილოსოფიასა და პოეზიაში, ქანდაკებასა და დრამაში, სპორტსა და ხელოვნებაში, ომსა და სახელმწიფო მართვაში.
კლასიკური ბერძნული ქალაქი იყო ასპარეზი, სადაც დიდ ადამიანებს საკუთარი თავის გამოცდა და დამტკიცება შეეძლოთ, სადაც მუდმივი ბრძოლით სრულყოფდნენ თავიანთ შესაძლებლობებს – ცდილობდნენ ყოფილიყვნენ საუკეთესოები, უძლიერესები, ულამაზესები და სულ უფრო მიახლოებოდნენ სრულყოფილებას.
ვიცი, რომ თანამედროვე ადამიანის ყურისთვის ის, რაც ახლახან აღვწერე, შეიძლება უცნაურად ჟღერდეს. შესაძლოა, სასტიკადაც კი.
ჩვენი დროის მრავალი იდეოლოგიის იდეალად, გულწრფელად რომ ვთქვათ, იქცა სრულყოფილი უსაფრთხოების სამყარო – რისკისა და მარცხის გარეშე, სადაც არც გამარჯვების დიდებაა და არც დამარცხების სირცხვილი.
დღეს მეტისმეტად ხშირად ქვემოთ ვაშენებთ და არა ზემოთ.
ჩვენ სტანდარტებს ისე ვადგენთ, რომ არავინ დამარცხდეს. უფრო მეტად გვაღელვებს ყველაზე სუსტის კომფორტი, ვიდრე საუკეთესოს შესაძლებლობები.
ჩვენ შორის ყველაზე გამორჩეულს საშუალოს, ჩვეულებრივისა და უღიმღამოს მძევლად ვაქცევთ.
ადამიანები, რომლებმაც პართენონი ააგეს, ზემოთ აშენებდნენ.
მათ მიაჩნდათ, რომ ცხოვრების უმაღლესი და ყველაზე კეთილშობილური მისწრაფება სხვების გადაჭარბება და ყველაფერში საუკეთესოდ ქცევაა.
ძველი საბერძნეთის ქალაქ-სახელმწიფოები სავსე იყო ძლიერი ვნებებით, მეტოქეობით, დაჯგუფებებითა და კონფლიქტებით.
მაგრამ სწორედ გამორჩეულობისთვის ამ მუდმივი ბრძოლიდან დაიბადა ხელოვნების, ფილოსოფიის, პოლიტიკური და ინტელექტუალური ენერგიის უდიდესი აყვავება, რომელმაც ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქალაქების ერთობლიობა მსოფლიოს უდიდესი ცივილიზაციის სამშობლოდ აქცია.
თიმოსი – როგორც მას ძველი ბერძნები უწოდებდნენ – ვნების, ძალის, სიმამაცისა და სიამაყის ცეცხლი, დიდი ცივილიზაციის გულია.
და მის გარეშე?
მის გარეშე ერები კარგავენ ბრძოლის ნებას, მისწრაფების ნებას, გადარჩენის ნებას.
დღეს დასავლეთის მეტისმეტად დიდ ნაწილს ეს თვისება დავიწყებული აქვს.
დროთა განმავლობაში ჩვენ, დასავლეთში, სირცხვილის გრძნობა გაგვიჩნდა სწორედ იმ თვისებების გამო, რომლებმაც გამორჩეულები გაგვხადა.
გვრცხვენოდა, რომ ჩვენი მიღწევები დანარჩენი სამყაროსგან გამოგვარჩევდა.
ჩვენი კეთილდღეობა რატომღაც დანაშაულის გრძნობის წყაროდ იქცა.
აღარ გვჯეროდა, რომ საკუთარი სიდიადე დავიმსახურეთ და მისი ღირსნი ვიყავით.
სიტყვა „ნაციონალიზმი“ ბინძურ სიტყვად იქცა.
ამიტომ დავანგრიეთ ჩვენი ძეგლები; დავგმეთ საკუთარი ისტორია.
და მეტისმეტად ბევრ ადგილას შვილებს ვასწავლიდით, შერცხვენოდათ იმ ქვეყნების, რომლებიც მემკვიდრეობით უნდა მიეღოთ.
ამ პროცესში გავხსენით საზღვრები, ჩვენი მრეწველობა საზღვარგარეთ გადავიტანეთ და დავუშვით, რომ ჩვენი შეიარაღებული ძალები დასუსტებულიყო და დაკნინებულიყო.
ყოველ მომდევნო წელს თითქოს ჩვენი სუვერენიტეტის სულ უფრო დიდ ნაწილს სხვებს გადავცემდით – გადაწყვეტილებების მიღების უფლებას გლობალურ ბიუროკრატიებს ვაბარებდით, რომლებიც ჩვენი კონტროლის მიღმა იყვნენ.
მაგრამ სხვები დიდი სიამოვნებით ავსებდნენ იმ სიცარიელეს, რომელიც ჩვენ დავტოვეთ – ჩვენი სისუსტით წარმოქმნილ ვაკუუმს.
და როდესაც დასავლეთის თავდაჯერება ირყეოდა, მისი მოწინააღმდეგეები და მეტოქეები სულ უფრო თავდაჯერებულები ხდებოდნენ, ჩვენს ნაცვლად საკუთარ სიმდიდრესა და ძალაუფლებას ზრდიდნენ.
ახლა კი გზაგასაყარზე ვდგავართ.
რადგან მომდევნო ათწლეული და გადაწყვეტილებები, რომლებსაც მივიღებთ, მომდევნო საუკუნის ისტორიას დაწერს.
ჩვენ მიერ არჩეული გზა განსაზღვრავს, შეინარჩუნებს თუ არა დასავლეთი მსოფლიოს სათავეში თავის ადგილს, თუ შეეგუება გამოფიტვის, მორჩილებისა და დაღმასვლის მომავალს.
ან ახლა ავირჩევთ მოქმედებას, ან საერთოდ დავკარგავთ მოქმედების არჩევანის შესაძლებლობას.
პრეზიდენტ ტრამპის ხელმძღვანელობით ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა არჩევანი უკვე გააკეთა.
ჩვენ ვირჩევთ ეროვნული ძლიერების დაუფარავ და უკომპრომისო განმტკიცებას: კრიტიკულად მნიშვნელოვანი მიწოდების ჯაჭვებზე კონტროლის დაბრუნებას, ეკონომიკის რეინდუსტრიალიზაციას, თავდაცვის აღდგენას და მომავლის ტექნოლოგიებსა და ინდუსტრიებში დომინირებისთვის ბრძოლას.
ჩვენ ვირჩევთ ახალი საზღვრების მიღწევას: მოწინავე წარმოებასა და სუპერინტელექტში; დრონებში, შეიარაღებასა და სამხედრო საქმეში; ჩიპებში, მინერალურ რესურსებში, კიბერსივრცესა და ადამიანის შესაძლებლობების ყველა სხვა სფეროში.
ვირჩევთ ჩვენი ენერგეტიკული პოტენციალის გათავისუფლებას, ქარხნების აღდგენას, ასტრონავტების მთვარეზე დაბრუნებას და კოსმოსის კვლევის ახალი ეპოქის დაწყებას.
მიუხედავად თავიანთი ამაღლებული იდეალებისა, ძველი ბერძნები გულუბრყვილოები არ ყოფილან.
მათ ესმოდათ, რომ ერებს ინტერესები აქვთ.
ესმოდათ, რომ სახელმწიფო მართვა წინდახედულობასა და დიპლომატიას მოითხოვს, მაგრამ ასევე მოითხოვს ძალის გამოყენების უნარს მაშინ, როდესაც წინდახედულობა და დიპლომატია შედეგს ვერ აღწევს.
მათ ესმოდათ, რომ ძალაუფლება მხოლოდ თავის დაცვის საშუალებების ქონას არ ნიშნავს – საჭიროა სხვებს სჯეროდეთ, რომ ამ საშუალებების გამოყენებისთვის მზად ხარ.
ეს არის პოლიტიკისა და სახელმწიფო მართვის კლასიკური გაგება, რომლის აღდგენასაც ტრამპის ადმინისტრაცია ცდილობს – არა მხოლოდ ჩვენი ქვეყნისთვის, არამედ მთელი ჩვენი ცივილიზაციისთვის.
ჩვენ გვჯერა, რომ ევროპას შეუძლია ხანგრძლივი ძილიდან გამოღვიძება და იმ ცეცხლის ხელახლა გაღვივება, რომელიც აქ ათასწლეულების წინ აინთო.
ამის ნიშნები უკვე არსებობს.
ამ კონტინენტზე ვხედავთ იმას, რაც, იმედი გვაქვს, თაობათა ცვლილების დასაწყისი იქნება: თავდაცვის ხარჯების მკვეთრი ზრდა, ახალი პარტნიორობებისა და პროგრამების სწრაფი განვითარება, წარმოებისა და საწარმოო შესაძლებლობების გაფართოება – იმ ისტორიული თავდაცვითი ვალდებულებების შემდეგ, რომლებიც გასულ წელს ჰააგაში იქნა აღებული.
საბერძნეთი ამ ცვლილებების ცენტრში იყო.
ამ ქვეყნის ხალხმა კიდევ ერთხელ დაამტკიცა, რომ შეუცვლელი მეგობარია როგორც ევროპისთვის, ისე ამერიკის შეერთებული შტატებისთვის – ენერგეტიკიდან მიგრაციამდე და თავდაცვამდე, სადაც საბერძნეთი სამაგალითო მოკავშირეა.
და ჩვენი გულწრფელი იმედია, რომ მთელი ევროპა თქვენს მაგალითს მიჰყვება.
მიუხედავად იმისა, რომ ვნებებს ზოგჯერ ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ევროპას შორის მეგობრული კავშირები დაუძაბავს, არ უნდა დავუშვათ, რომ ეს კავშირები გაწყდეს.
ერთად უნდა გავაძლიეროთ ალიანსი, რომელსაც ჩვენი ეპოქის საფრთხეებთან გამკლავება შეუძლია.
და ჩვენ ეს შეგვიძლია.
რადგან არ გვჯერა, რომ ტრანსატლანტიკური მეგობრობა ნულოვანი ჯამის თამაში უნდა იყოს.
პირიქით: ჩვენი ხედვა არის ალიანსი, რომლის ძალაც მისი შემადგენელი ნაწილების ძალთა უბრალო ჯამზე მეტია.
ამ ხედვის განხორციელება სულ გასულ თვეში ვიხილეთ ამერიკის შეერთებულ შტატებს, დანიასა და გრენლანდიას შორის უპრეცედენტო ახალი შეთანხმების სახით – შეთანხმებისა, რომელიც არქტიკას გარდაქმნის და მთელი NATO-ს უსაფრთხოებას გააძლიერებს.
ამ შეთანხმების სამივე მონაწილე გამარჯვებული გამოვიდა.
მთელი ევროპა, NATO და ამერიკის შეერთებული შტატები ამის შედეგად უფრო უსაფრთხო, ძლიერი და დაცული გახდა.
ჩვენ ერთად გვინდა გამარჯვება.
ჩვენ ერთად უნდა გავიმარჯვოთ.
დღეს მოდური გახდა წარმოდგენა, თითქოს განათლებული საგარეო პოლიტიკა საკუთარი ხალხის ინტერესებზე მაღლა გლობალური საზოგადოების ინტერესების დაყენებას ნიშნავს.
და ვფიქრობ, აქაც ბევრი რამ გვაქვს სასწავლი ძველი ბერძნებისგან.
მათ იცოდნენ, რომ საკუთარი ერის ერთგულებაში არაფერია ეგოისტური ან არასწორი. ისევე, როგორც არაფერია ეგოისტური ან არასწორი იმაში, რომ უპირველეს ყოვლისა საკუთარი ქვეყნის ინტერესების დასაცავად იბრძოლო.
მათ მტკიცედ სწამდათ დიდი ადამიანის იდეალის – გამორჩეული პიროვნებისა, რომელიც საკუთარი საქმეებით უკვდავებას მოიპოვებს.
მაგრამ ასევე სწამდათ, რომ დიდება და სახელი მოიპოვება მაშინ, როდესაც ადამიანი იბრძვის, მსხვერპლს იღებს და დიდ საქმეებს აღასრულებს რაღაცისთვის, რაც საკუთარ თავზე დიდია.
ძველი ბერძნული სამყაროს განმეორებადი გმირი იყო ადამიანი, რომელიც მზად იყო ნებისმიერი საფასური გადაეხადა იმ საქმისთვის, რომლის ერთგულებაც ღირსებად მიაჩნდა.
ამას ვხედავთ სოკრატეში, რომელმაც ჭეშმარიტების ძიებაზე უარი არ თქვა, თუნდაც ეს საკუთარი სიცოცხლის ფასად დაჯდომოდა.
ამას ვხედავთ სამასი სპარტელის ლეგენდარულ წინააღმდეგობაში – სპარსეთის უზარმაზარი არმიით გარშემორტყმულებმა, რიცხობრივად უიმედოდ ჩამორჩენილებმა, უარი თქვეს საკუთარი თავის გადარჩენის შესაძლებლობაზე და ბოლომდე ბრძოლა აირჩიეს, ვიდრე საკუთარ პოზიციასა და მოვალეობას მიატოვებდნენ.
ამას ვხედავთ აქილევსის ეპიკურ მითშიც, რომელსაც არჩევანი შესთავაზეს: შინ დაბრუნებულიყო და ხანგრძლივი, მშვიდობიანი ცხოვრებით ეცხოვრა, ან ტროაში დარჩენილიყო და მარადიული დიდებისკენ სწრაფვაში დაღუპულიყო.
მან მეორე გზა აირჩია.
სწორედ ამ თვისებებმა ჩამოაყალიბა დასავლური მორალური წარმოსახვა.
ქრისტიანი მოწამიდან, რომელმაც რწმენის ღალატზე უარი თქვა, პატრიოტამდე, რომელმაც სამშობლოსთვის სიცოცხლე გასწირა; წმინდა თომას მორიდან ალამოს ბრძოლამდე – ეს ტრადიცია ამერიკის შეერთებული შტატების დამოუკიდებლობის დეკლარაციის უკვდავ დასკვნით სიტყვებშიც გრძელდება:
„ჩვენ ერთმანეთს ვუდებთ თავდებად ჩვენს სიცოცხლეს, ჩვენს ქონებასა და ჩვენს წმინდა ღირსებას“.
ბერძნებისგან მიიღო დასავლეთმა მოვალეობის განცდა – ურყევი ერთგულება საკუთარი პრინციპების, საკუთარი საქმისა და საკუთარი ქვეყნის მიმართ.
ჩვენი გმირები, დასავლეთის გმირები, ისინი არიან, ვინც მოვალეობის ერთგულებას სწორედ მაშინ ირჩევენ, როდესაც ეს ყველაზე რთული და მტკივნეულია.
ადამიანი, რომელიც საკუთარ სიტყვას არ ღალატობს.
ჯარისკაცი, რომელიც საკუთარ საგუშაგოს არ ტოვებს.
კაპიტანი – ის ცნობილი კაპიტანი, რომელიც საკუთარ გემთან ერთად იძირება.
ეს სრულიად განსხვავდება იმისგან, რასაც დღესაც ვხედავთ, მაგალითად, ირანის რადიკალი მოლების მსგავს ფანატიკოსებთან, რომელთა სიკვდილის კულტი თვითმკვლელ ბავშვებს ეროვნულ გმირებად აცხადებს და მოწამეობას თვითმიზნად წარმოაჩენს.
ჩვენი გმირები შეიძლება მზად იყვნენ საკუთარი საქმისთვის სიკვდილისთვის, მაგრამ ჩვენი გმირები სიკვდილს არ ეთაყვანებიან.
სწორედ იმიტომ, რომ სიცოცხლეს ვაფასებთ, ვაცნობიერებთ იმ ადამიანების გმირობას, რომლებიც მზად არიან სიცოცხლე გასწირონ, ვიდრე საკუთარ პრინციპებს უღალატონ.
ჩვენ დასავლეთის ამ წარმოდგენებს – გმირობაზე, ღირსებაზე, მოვალეობაზე – თავისთავად მოცემულობად მივიჩნევთ.
ვფიქრობთ, თითქოს ისინი უნივერსალურია ყველა ადამიანისთვის, ყველა ეპოქასა და ყველა ადგილას.
მაგრამ ასე არ არის.
ისინი განსაკუთრებული ხასიათის ნაყოფია – ხასიათისა, რომელიც აქ წარმოიშვა და რომელმაც შემდგომი ცივილიზაციის მთელი ისტორია ჩამოაყალიბა.
ეს არის ცივილიზაცია, რომლის დასაცავადაც დღეს იმავე ვნებით უნდა ვიბრძოლოთ, როგორითაც ჩვენი წინაპრები იბრძოდნენ.
ადამიანებს, რომლებმაც პართენონი ააგეს, მოჰყვნენ ევროპული ქრისტიანული სამყაროს არქიტექტორები, რომლებმაც მილანის, კიოლნისა და ფლორენციის ტაძრები აღმართეს.
ადამიანის სხეულის სრულყოფილებისკენ სწრაფვამ, რომელიც ძველ ბერძენ მოქანდაკეებს ამოძრავებდა, ახალი გამოხატულება მიქელანჯელოს შემოქმედებაში პოვა.
ბერძენი ფილოსოფოსების მიერ სამყაროს აგებულების ძიება კოპერნიკმა გააგრძელა, შემდეგ გალილეომ, კეპლერმა და ნიუტონმა.
ახალი ცოდნის წყურვილმა წარმოშვა მაგელანის პირველი ექსპედიცია დედამიწის გარშემო, კოლუმბის მიერ ამერიკის აღმოჩენა და საბოლოოდ „აპოლო 11“-ის მოგზაურობა მთვარეზე.
ხოლო თვისებები, რომლებმაც ალექსანდრე მაკედონელს მთელი მაშინ ცნობილი სამყაროს დაპყრობისკენ უბიძგა, მოგვიანებით კეისარში, კარლოს დიდსა და კორტესში კვლავ გამოვლინდა.
ამერიკაში კი იმავე ტრადიციამ საკუთარი თავი ხელახლა აღმოაჩინა.
ღია და ველური მიწა დასავლური წარმოსახვისა და ამბიციის დიდი აღორძინების ადგილად იქცა.
ახალი ჰორიზონტებისკენ ბერძნული სწრაფვა ამერიკული საზღვრის ათვისების სულისკვეთებად გარდაიქმნა.
ათენისა და რომის ცივილიზაციამ სანაპიროზე აღმოცენებული ახალგაზრდა რესპუბლიკა კონტინენტურ იმპერიად აქცია.
ყოველი თაობის უდიდესი ამერიკელები თავიანთი წინაპრების უტყუარ ნიშნებს ატარებდნენ – ნიშნებს, რომლებიც ათენში დაიბადა, რომში ჩამოყალიბდა, ქრისტიანულ სამყაროში მოინათლა, შუა საუკუნეების ევროპის ქურაში გამოიწრთო, ინგლისური თავისუფლების გენიისგან გამდიდრდა და შემდეგ ატლანტის ოკეანის გადაღმა გადაიტანეს, რათა ახალი სამყაროს სანაპიროებზე ხელახლა დაბადებულიყო.
ახლა ჩვენ ერთად უნდა აღმოვაჩინოთ ეს სულისკვეთება.
ჩვენ გარდამტეხ მომენტში ვდგავართ – გარდამტეხ მომენტში არა მხოლოდ ჩემი ქვეყნის, არამედ მთელი ჩვენი ცივილიზაციის ისტორიაში.
საფრთხეები, რომლებსაც დღეს ვაწყდებით, ისეთივე რეალურია, როგორიც ანტიკური სამყაროს დრამატულ ასპარეზზე იყო.
ეროვნული ინტერესები საერთაშორისო ინსტიტუტების გაჩენასთან ერთად არ გამქრალა.
ომი მხოლოდ იმიტომ არ გამქრალა, რომ ჩვენ მშვიდობა გვერჩივნა.
სხვა სახელმწიფოები კვლავ განაგრძობდნენ შეიარაღებას, გავლენის მოპოვებას, ტერიტორიებისთვის, ტექნოლოგიებისთვის, რესურსებისთვის, ბაზრებისთვის, ენერგიისა და ძალაუფლებისთვის კონკურენციას.
და ახლა კვლავ ომია.
კვლავ არსებობს დიდი სახელმწიფოების ახალი მეტოქეობა.
კვლავ არსებობს მოწყვლადობა, აგრესია, ტერორიზმი, ახალი საფრთხეებისა და თავდასხმების მთელი სამყარო.
ამიტომ უნდა აღვადგინოთ და გავაძლიეროთ ჩვენი ინსტიტუტები და ალიანსები, რათა ამ საფრთხეებს ერთად გავუმკლავდეთ.
ამასთან, უნდა გვესმოდეს, რომ ამ ინსტიტუტებისა და ალიანსების მიზანი მათ შემადგენლობაში მყოფი ერების სუვერენიტეტის გაუქმება კი არა, მისი დაცვაა.
და ერებს არ სჭირდებათ საკუთარი განსაკუთრებული იდენტობის დათმობა იმისთვის, რომ საერთო ინტერესები აღიარონ.
ამის მოდელი ჩვენს პარტნიორებთან, აქ, საბერძნეთში, უკვე შევქმენით.
ჩვენს თავდაცვით პარტნიორობებში, ენერგეტიკასა და ტექნოლოგიებში, ჩვენს საერთო მისწრაფებაში, დავიცვათ ევროპის საზღვრები მასობრივი მიგრაციის საფრთხეებისგან.
ჩვენი მეგობრობა ჩემი ქვეყნის არსებობის პირველივე წლებიდან იწყება.
როდესაც 1821 წელს საბერძნეთი ოსმალეთის მრავალსაუკუნოვანი მმართველობის შემდეგ დამოუკიდებლობის აღსადგენად აღდგა, ამერიკელებმა ამ ბრძოლაში რაღაც ნაცნობი დაინახეს.
სამი წლის შემდეგ დიდმა ამერიკელმა სახელმწიფო მოღვაწემ, დენიელ ვებსტერმა, კონგრესში ცნობილი სიტყვა წარმოთქვა და ბერძნული რევოლუციის საკითხი ახალგაზრდა ამერიკული რესპუბლიკის წარმომადგენლების წინაშე დააყენა.
მან თავისი გამოსვლა იმით დაიწყო, რომ დამსწრეთა ყურადღება მათ გარშემო არსებულ ყველაფერზე გაამახვილა.
აი, რა თქვა მან:
„მმართველობის ეს თავისუფალი ფორმა, ეს სახალხო კრება... თავისუფალი კამათისა და საჯარო განხილვის ეს პრაქტიკა, გონებათა შეჯიბრება... თვით შენობაც კი, რომელშიც ვიკრიბებით, ეს პროპორციული კოლონები, ეს შემკული არქიტექტურა – ყველაფერი გვახსენებს, რომ საბერძნეთი არსებობდა და რომ ჩვენ, ისევე როგორც მთელი კაცობრიობა, მის წინაშე დიდად დავალებულნი ვართ“.
ეს სიტყვები დღესაც ისეთივე ჭეშმარიტია, როგორიც მაშინ იყო, როდესაც ისინი წარმოითქვა.
და ჩვენ ყველამ – არა მხოლოდ ამერიკელებმა, არამედ ევროპელებმა და ჩვენმა მეგობრებმა მთელ დასავლურ სამყაროში – ხელახლა უნდა ვისწავლოთ ის გაკვეთილები, რომლებიც ჩვენმა წინაპრებმა ამ ადგილიდან და მისი ისტორიიდან მიიღეს.
საბერძნეთის ისტორია მხოლოდ ჩვენი ინსტიტუტების ადრეული ფორმების დანახვის შესაძლებლობას არ გვაძლევს.
საბერძნეთის ისტორია საკუთარ გამოსახულებას გვიჩვენებს.
ის გვიჩვენებს, რომ დიდი გმირების მემკვიდრეები ვართ და რომ უნდა ვამაყობდეთ – უსაზღვროდ უნდა ვამაყობდეთ – იმით, საიდან მოვდივართ.
უნდა გვაოცებდეს ის, რაც ჩვენმა წინაპრებმა ამ მიწაზე შექმნეს.
ჩვენი ცივილიზაციის ისტორია უდიდესი ისტორიაა, რომელიც კაცობრიობას ოდესმე შეუცნია.
და ის აქ დაიწყო – დასავლეთის პირველი მამაკაცებითა და ქალებით.
მათგან შეგვიძლია ხელახლა აღმოვაჩინოთ სათნოება, სიმამაცე და ძალა, რომლებიც ჩვენი დროის საფრთხეებთან გასამკლავებლად გვჭირდება.
გმადლობთ.
(აპლოდისმენტები.)
