მედია მომავლის გარეშე თუ მომავალი მედიის გარეშე: ქართველი ექსპერტები მედიაკრიზისზე

რატომაა ქართული საინფორმაციო სივრცე კრიზისში, ვინ აგებს პასუხს და სადაა გამოსავალი - ეს თემები განიხილეს ჟურნალისტებმა მრგვალ მაგიდაზე „საქართველოს საინფორმაციო პოლიტიკა - როგორი იქნება მედია მომავალში?“, რომელიც ორგანიზებული იყო გაზეთ „სვობოდნაია გრუზიას“ მიერ.

ტრადიციისამებრ, ღონისძიებას უძღვებოდა გაზეთ „თავისუფალი საქართველოს“ მთავარი რედაქტორი ტატო ლასხიშვილი.

პოლარიზაცია: მედია ისევეა გაყოფილია, როგორც საზოგადოება

საერთაშორისო ურთიერთობების ექსპერტმა ვასო კაპანაძემ განაცხადა, რომ ქართული მედიასივრცე ასახავს ქვეყანაში არსებულ საერთო მდგომარეობას. მედია ორ ბანაკად არის გახლეჩილი - ზოგი მხარს უჭერს მთავრობას, ზოგი კი ოპოზიციას. მან ასევე აღნიშნა, რომ პოლარიზაციის დონე მხოლოდ იზრდება და მედია ამას ხელს უწყობს.

კაპანაძის დაკვირვებით, პროსამთავრობო არხებზე - „იმედი“, „პოსტ ტვ“, „პირველი არხი“ და „მაესტრო“ - წამყვანები დებატების დროს ოპოზიციას აკრიტიკებენ, თუმცა მთავრობის კრიტიკა პრაქტიკულად არ ისმის. მან ასევე აღნიშნა, რომ ქართულ არხებზე ანალიტიკის ხარისხი დაბალია, ეს ეხება როგორც ტელევიზიას, ისე ბეჭდურ მედიას. მისი თქმით, ბევრი ადამიანი ამბობს, რომ არ სურს ქართული ტელეარხების ყურება, რადგან დროის ფუჭად კარგვაა.

ვასო კაპანაძე. ექსპერტებისა და პოლიტოლოგების მრგვალი მაგიდა, ორგანიზებული გაზეთ „სვობოდნაია გრუზიას“ მიერ -

კაპანაძე მიიჩნევს, რომ აუცილებელია საინფორმაციო პოლიტიკის შემუშავება, რომელიც ხელს შეუწყობდა პოლარიზაციის შემცირებას. მან ასევე მიუთითა დებატებთან დაკავშირებულ პრობლემაზე: მონაწილეთა შერჩევისას უფრო ფრთხილი მიდგომაა საჭირო, რათა მათ საჭირბოროტო საკითხებზე ისაუბრონ და მაყურებელიც არ დარჩეს უკმაყოფილო.

„ქართულმა ოცნებამ“ საინფორმაციო სივრცე წააგო

„გრუზინფორმის“ გენერალურმა დირექტორმა და უსაფრთხოების, სტრატეგიული ანალიზისა და საინფორმაციო პოლიტიკის ცენტრის დირექტორმა, არნო ხიდირბეგიშვილმა, 2012 წლიდან სახელმწიფო საინფორმაციო პოლიტიკის განვითარებაზე ისაუბრა.

მისი თქმით, ხელისუფლებაში მოსვლისთანავე „ქართულმა ოცნებამ“ საინფორმაციო სივრცე ბედის ანაბარა მიატოვა ლოზუნგით: „ჩვენ არ გვაქვს პიარის დრო, ჩვენ საქმეს ვაკეთებთ“. შედეგად, ოპოზიციური მედიასაშუალებები მთავრობას ერთი ნაბიჯით უსწრებდნენ, იყენებდნენ როგორც ფაქტებს, ასევე ყალბ ინფორმაციას. დღემდე „ქართული ოცნება“ თავის მართლების პოზიციაში რჩება.

ხიდირბეგიშვილმა მთავრობის 2024–2027 წლების საკომუნიკაციო სტრატეგიაზე ისაუბრა. მან აღნიშნა, რომ სტრატეგია შემუშავდა ნატოს სტრუქტურების მონაწილეობით და დაფინანსდა აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ და, შესაბამისად, თავდაპირველად მიზნად ისახავდა რუსული ნარატივის წინააღმდეგ ბრძოლას და არა დეზინფორმაციასთან რეალურ ბრძოლას. მისი თქმით, დეზინფორმაციის წინააღმდეგ ბრძოლის ნაცვლად, გრძელდებოდა მოსახლეობის განზრახ დეზინფორმაცია.

მან ასევე ახსენა ბოლო წლებში მიღებული სამი კანონი: უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ (2024), უცხოელი აგენტების რეგისტრაციის შესახებ (2025) და გრანტების შესახებ კანონში შეტანილი ცვლილებები (2026). მისი აზრით, ეს კანონები პრობლემას ვერ გადაჭრის, მით უმეტეს, რომ ისინი უკვე შეიცავს გამონაკლისებს და ამ გამონაკლისების ჩამონათვალი მალე თავად კანონზე გრძელი გახდება.

ხიდირბეგიშვილმა ასევე ისაუბრა 2026 წლის 16 აპრილს რუსული საინფორმაციო და პოლიტიკური არხების - RTR, REN-TV, NTV, Rossiya-24 და სხვა არხების - გათიშვაზე. მან ამას არაჯანსაღი ფაქტი უწოდა და პარალელები გაავლო სააკაშვილის რეჟიმის პრაქტიკასთან. მან აღნიშნა, რომ პროვაიდერები ზარალს განიცდიან ასეთი პაკეტების გათიშვის გამო და საკუთარი ინტერესების საწინააღმდეგოდ ვინმეს ბრძანების გარეშე არ იმოქმედებდნენ. მან ასევე აღნიშნა, რომ ამავდროულად, რუსულმა სერვისებმა - Yandex-მა, Mail.ru-მ, VKontakte-მ - დაიწყეს ქართული IP მისამართების მქონე მომხმარებლების დაბლოკვა.

საბოლოო ჯამში, ხიდირბეგიშვილმა დაასკვნა, რომ სანამ საინფორმაციო პლატფორმის მთავარი ბერკეტები დილეტანტების ხელშია, სახელმწიფო საინფორმაციო პოლიტიკაზე სერიოზული საუბარი შეუძლებელია. სახელმწიფოს არ უნდა მოერიდოს იმ მედიასაშუალებების მხარდაჭერა, რომლებიც პროფესიონალურად ახორციელებენ სახელმწიფო პოლიტიკას. თუმცა, დღევანდელ ლოიალურ გამოცემებში პირდაპირი ინვესტიციები სისტემური მიდგომის გარეშე წარმატებულად არ შეიძლება ჩაითვალოს.

ვინ არის ჟურნალისტი დღეს - და რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?

საინფორმაციო სააგენტო For.ge-ს ხელმძღვანელმა, გიორგი იაკობაშვილმა ისაუბრა იმაზე, თუ როგორ შეიცვალა ჟურნალისტის პროფესია.

მისი თქმით, ადრე ჟურნალისტები ბეჭდური მედიის გავლით მოდიოდნენ - ისინი სწავლობდნენ წერას, მუშაობდნენ წყაროებთან და გამოცდილებას იძენდნენ. დღეს ტელევიზიის რეკრუტირება გარეგნობაზეა დამოკიდებული, ისინი ქირაობენ მეტყველების პედაგოგს - და ჰგონიათ რომ ჟურნალისტი მზად არის. ამავდროულად, იაკობაშვილი აღნიშნავს, რომ თავად პროდიუსერები დასცინიან თავიანთ ჟურნალისტებს მათი უმეცრების, უპასუხისმგებლობისა და არაპროფესიონალიზმის გა

კიდევ ერთი აქტუალური საკითხი სოციალური მედიაა. იაკობაშვილმა განმარტა, რომ დღეს ნებისმიერს შეუძლია YouTube არხის შექმნა, შეუკვეთოს ვებსაიტი სამი ათასი ლარად, დაბეჭდოს პრესის საშვი ფერად პრინტერზე და მივიდეს მიტინგზე, სადაც საკუთარ თავს ჟურნალისტს უწოდებს. მისი თქმით, სოციალური მედიით გავრცელებული და მედიის მიერ მოპოვებული ინფორმაციის 90% არის ჭორი, რისი გადამოწმებაც არავის არ მოსდის აზრად.

იაკობაშვილს მიაჩნია, რომ აუცილებელია იურიდიულად განისაზღვროს, ვინ არის და ვინ არ არის ჟურნალისტი. მან ასევე მოუწოდა უკვე მიღებული კანონის „დიფამაციის შესახებ“ დაუყოვნებლივ ამოქმედებისკენ, რომელიც ჯერ კიდევ უმოქმედოა. მან ასევე გააპროტესტა ის, რასაც მან ფსევდოკოლეგიალობა უწოდა: როდესაც ჟურნალისტები არ აკრიტიკებენ კოლეგებს მხოლოდ იმიტომ, რომ ისინიც ჟურნალისტები არიან. მან თქვა, რომ ამ ტიტულის მფლობელთა 99%-ს ჟურნალისტებს ვერ უწოდებს.

ჟურნალისტიკა განათლებით იწყება

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორმა ედიშერ გვენეტაძემ ისაუბრა კავშირზე განათლების მდგომარეობასა და მედიის მდგომარეობას შორის.

მან გააზიარა თავისი დაკვირვება ჟურნალისტიკის სტუდენტებთან მრავალწლიანი მუშაობის შედეგად: ვინც ცუდად სწავლობდა, ტელევიზიაში აღმოჩნდა, ხოლო ვინც კარგად სწავლობდა - არა. მისი თქმით, ეს კატასტროფაა.

გვენეტაძე დარწმუნებულია, რომ მედიის ამჟამინდელი მდგომარეობა განათლების სისტემის კოლაფსით არის განპირობებული. მან ასევე მიუთითა ქვეყნის დემოგრაფიულ მდგომარეობაზე, როგორც კრიტიკულ საკითხზე, რომელსაც ჟურნალისტიკა ნაკლებ ყურადღებას აქცევს. მისი აზრით, საპატრიარქოსთან უნდა შეიქმნას დემოგრაფიული ფონდი, ბიზნესის მონაწილეობით, რომელშიც ყველა მომუშავე ჟურნალისტი თავისი ხელფასის ნაწილს შეიტანდა.

გამოსვლის დასასრულს მან აღნიშნა, რომ მაყურებელი შეეჩვია სკანდალებს, გინებასა და ურთიერთშეურაცხყოფას ეთერში - და გადაცემას ამის გარეშე უბრალოდ რეიტინგი არ აქვს.

„ეს ქვეყანა ვის სტკივა“

ჟურნალისტი და პროდიუსერი ოთარ შაორშაძე მიიჩნევს, რომ ჟურნალისტიკამ დაკარგა პატიოსნება და კავშირი ხალხის რეალურ პრობლემებთან.

მისი თქმით, სოფლები დაცარიელდა, ქვეყანაში ყვავის ნარკომანია და ლუდომანია, მაგრამ ეს თემები მედიაში არ შუქდება. თუ რომელიმე პატარა ტელევიზია ასეთ საკითხებს წამოჭრის, ის სწრაფად გადადის ხელისუფლების მხარეს. „სანამ არ დაბრუნდება სიყვარული, სანამ არ დაბრუნდება პატიოსნება, პასუხი არ გვექნება“, - თქვა შაორშაძემ.

მან ასევე აღნიშნა, რომ ორივე მხარე - სახელისუფლებო და ოპოზიციური მედია - ფინანსდება როგორც გარედან, ასევე შიგნიდან და ისინი დაკავებულნი არიან საკუთარი გადარჩენით და არა ქვეყნის ბედით.

მან წამოჭრა „მედია ექსპერტების“ საკითხი, რომლებიც გამოდიან სხვადასხვა გადაცემებში - პოლიტიკურებში, მუსიკალურებში და სხვ. - და მაყურებელმა წინასწარ იცის, რას იტყვიან ისინი. ბოლოს კი ადამიანი აღარ უყურებს გადაცემებს და ნდობა ეკარგება.

ამავდროულად, შაორშაძემ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ქვეყანაში ბევრი კარგი ახალგაზრდაა. მაგრამ მათ არ აჩვენებენ: ქუჩაში ჩანან ის რამდენიმე ადამიანი, ვინც ჩხუბობს და იგინება, ხოლო ვინც სახლში ზის და სწავლობს, ისინი არ ჩანან.