ტურიზმი, მცირე ბიზნესი, ახალი სამუშაო ადგილები და მსოფლიო გამოცდილება – რა შესაძლებლობებს ქმნის ენერგეტიკული პროექტი ადგილობრივი მოსახლეობისთვის
როდესაც გოგნის ქარის ელექტროსადგურზე ვსაუბრობთ, ძირითადად განვიხილავთ, რამდენ ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს, რა მოცულობის ინვესტიცია განხორციელდება და რა გავლენას მოახდენს გარემოზე. თუმცა თითქმის ყურადღების მიღმა რჩება საკითხი, რომელიც უშუალოდ ადგილობრივი მოსახლეობის მომავალს უკავშირდება: როგორ შეიძლება ამ პროექტმა ხელი შეუწყოს მიმდებარე სოფლების ეკონომიკურ განვითარებას?
ჩემი აზრით, მსხვილი ინვესტიციის შეფასება მხოლოდ აშენებული ობიექტით არ უნდა შემოიფარგლოს. უნდა დავინახოთ, რა შესაძლებლობებს ქმნის ის ადგილობრივი ბიზნესისთვის, დასაქმებისთვის, ტურიზმისა და ინფრასტრუქტურის განვითარებისთვის.
გოგნის ქარის ელექტროსადგურის პროექტი თერჯოლისა და ტყიბულის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე ხორციელდება. კომპანიის მიერ 2026 წლის აგვისტოში გავრცელებული ინფორმაციით, მისი დაგეგმილი სიმძლავრე 187 მეგავატია, ინვესტიცია კი 200 მილიონ დოლარს აღემატება.
ეს მნიშვნელოვანი ფინანსური რესურსია. მაგრამ საკითხი მხოლოდ მისი მოცულობა არ არის. გაცილებით საინტერესოა, რა ეკონომიკურ პროცესებს შეიძლება მისცეს ბიძგი ამ ინვესტიციამ.
სწორედ აქ უნდა დაისვას მთავარი კითხვა: როგორ ვაქციოთ ენერგეტიკული პროექტი ადგილობრივი განვითარების შესაძლებლობად და არა უბრალოდ ობიექტად, რომელიც სოფლების მეზობლად აშენდება?
ტურიზმი – შესაძლებლობა, რომელსაც ჯერ სათანადოდ ვერ ვიყენებთ
გოგნისა და მუხურას მიმდებარე ტერიტორიებს ბუნებრივი ლანდშაფტები, ტყეები და მთიანი რელიეფი გამოარჩევს. ეს გარემო შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ბუნებაზე ორიენტირებული ტურიზმის განვითარებისთვის.
საფეხმავლო და ველომარშრუტები, პანორამული გადასახედები, ბუნების ფოტოგრაფია, ადგილობრივი გიდების მომსახურება, შემეცნებითი ტურები – ეს ყველაფერი შეიძლება გახდეს ახალი ეკონომიკური საქმიანობის საფუძველი.
ტურიზმის განვითარება ყოველთვის დიდი სასტუმროების მშენებლობას არ ნიშნავს. ხშირად გაცილებით ეფექტიანია მცირე საოჯახო ბიზნესების შექმნა, რომელთა მფლობელები თავად ადგილობრივი მცხოვრებლები არიან.
მაგალითად, ოჯახს შეუძლია საკუთარი სახლის რამდენიმე ოთახი საოჯახო სასტუმროდ გადააკეთოს. მეორემ გახსნას მცირე კვების ობიექტი, მესამემ შესთავაზოს ვიზიტორებს ტრანსპორტი ან გიდის მომსახურება.
ერთი ტურისტის მიერ დახარჯული ფული ამ შემთხვევაში რამდენიმე ადგილობრივ ოჯახს შორის ნაწილდება.
წარმოვიდგინოთ, რომ ოჯახმა სამი ოთახი მოაწყო და თითოეული მათგანი თვეში მხოლოდ ათი ღამით, საშუალოდ 100 ლარად გააქირავა. ეს თვეში 3 000 ლარის მთლიანი შემოსავალია, საიდანაც, ბუნებრივია, ხარჯები უნდა გამოაკლდეს. მაგალითი პირობითია, მაგრამ კარგად აჩვენებს მცირე ტურისტული ბიზნესის ეკონომიკურ შესაძლებლობას.
სოფლის პროდუქცია – დამატებითი ბაზარი ადგილობრივი მოსახლეობისთვის
ტურისტული ინფრასტრუქტურის განვითარება მხოლოდ სასტუმროებისა და კვების ობიექტების შემოსავალს არ ზრდის. ის ადგილობრივი პროდუქციისთვისაც ქმნის ბაზარს.
საოჯახო სასტუმროებსა და კვების ობიექტებს სჭირდებათ ხორცი, რძის ნაწარმი, ბოსტნეული, ხილი, თაფლი და სხვა პროდუქტები.
რატომ უნდა შემოვიტანოთ ეს ყველაფერი სხვა რეგიონებიდან, თუ მათი წარმოება ადგილზეც შესაძლებელია?
ადგილობრივმა ფერმერებმა შეიძლება გაზარდონ წარმოება, გაერთიანდნენ მცირე კოოპერატივებში, შექმნან გადამამუშავებელი საწარმოები და საკუთარი პროდუქცია ერთიანი ადგილობრივი სავაჭრო ნიშნით გაყიდონ.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სოფლებისთვის, სადაც ადამიანებს ხშირად აქვთ მიწა და წარმოების გამოცდილება, მაგრამ არ აქვთ სტაბილური გასაღების ბაზარი.
ტურიზმის განვითარება სწორედ ასეთი ბაზრის შექმნის შესაძლებლობას იძლევა.
გზები, მომსახურება და ახალი პროფესიები
ქარის ელექტროსადგურის მშენებლობას შესაბამისი ინფრასტრუქტურა სჭირდება – მისასვლელი გზები, ტექნიკური მომსახურება, სატრანსპორტო და საინჟინრო ქსელები.
თუ პროექტის დაგეგმვისას ადგილობრივი მოსახლეობის საჭიროებებიც იქნება გათვალისწინებული, ინფრასტრუქტურის ნაწილმა შეიძლება საზოგადოებრივი დანიშნულებაც შეიძინოს.
მოწესრიგებული გზა მხოლოდ ტურისტს არ სჭირდება. ის სჭირდება ფერმერს პროდუქციის გასატანად, მოსწავლეს სკოლაში მისასვლელად, სასწრაფო დახმარებასა და ყოველდღიურ გადაადგილებას.
ამასთან, მშენებლობის პროცესში ჩნდება მოთხოვნა ტრანსპორტზე, კვებაზე, საცხოვრებელ ფართებზე, ტექნიკურ და სხვა მომსახურებებზე.
AG Energy-ის განცხადებით, მშენებლობის ეტაპზე დაახლოებით 400 ადამიანის დასაქმებაა ნავარაუდევი, მათ შორის ადგილობრივი მუნიციპალიტეტებიდან.
მაგრამ გაცილებით მნიშვნელოვანია, რა დარჩება მშენებლობის დასრულების შემდეგ.
ამისთვის საჭიროა ადგილობრივი ახალგაზრდების პროფესიული გადამზადება – ელექტროტექნიკის, ტექნიკური მომსახურების, უსაფრთხოების, ტურიზმისა და მცირე ბიზნესის მართვის მიმართულებით.
ასეთი ცოდნა ადამიანს მხოლოდ ერთ პროექტზე არ აბამს. ის შესაძლებლობას აძლევს, მომავალში სხვა კომპანიებშიც დასაქმდეს ან საკუთარი საქმე დაიწყოს.
მსოფლიო გამოცდილება – როდესაც ელექტროსადგური ეკონომიკური მიზიდულობის ცენტრი ხდება
ეს შესაძლებლობები მხოლოდ თეორიული მსჯელობა არ არის. მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში ქარის ელექტროსადგურების გარშემო უკვე შექმნილია ტურისტული და საგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურა.
შოტლანდიაში, გლაზგოს მახლობლად, მდებარე უაითლის ქარის ელექტროსადგური (Whitelee Windfarm) ამის ერთ-ერთი საინტერესო მაგალითია.
აქ 215 ქარის ტურბინა მუშაობს. ტერიტორიაზე მოწყობილია 130 კილომეტრზე მეტი საფეხმავლო, ველოსიპედისა და საცხენოსნო მარშრუტი. ფუნქციონირებს ვიზიტორთა ცენტრი, კაფე, საგანმანათლებლო სივრცეები და საექსკურსიო მომსახურება.
ანუ ტერიტორია, სადაც ელექტროენერგია იწარმოება, ადამიანებისთვის დასვენებისა და შემეცნების ადგილიც გახდა.
კიდევ ერთი მაგალითია დანია.
კოპენჰაგენთან მდებარე მიდელგრუნდენის (Middelgrunden) ქარის ელექტროსადგური ზღვაშია აშენებული. აქ ტურისტებისთვის სპეციალური საზღვაო ექსკურსიები ტარდება. ევროკავშირის მიერ გამოქვეყნებული მონაცემებით, 2023 წელს ამ ტურებში 1 600-ზე მეტმა ადამიანმა მიიღო მონაწილეობა.
რა თქმა უნდა, შოტლანდიისა და დანიის მოდელების პირდაპირ გადმოტანა შეუძლებელია.
მაგრამ გამოცდილება ერთ რამეს ცხადყოფს: ენერგეტიკული ობიექტი შეიძლება იქცეს დამატებითი ეკონომიკური საქმიანობის საფუძვლად, თუ მისი განვითარება მხოლოდ ელექტროენერგიის წარმოებით არ შემოიფარგლება.
რატომ არ უნდა განვიხილოთ გოგნშიც მცირე ვიზიტორთა ცენტრის, უსაფრთხო გადასახედების, საგანმანათლებლო მარშრუტებისა და ადგილობრივი ბიზნესის მხარდაჭერის პროგრამების შექმნა?
რატომ არ შეიძლება სკოლებისა და უნივერსიტეტების სტუდენტებისთვის მოეწყოს შემეცნებითი ვიზიტები, სადაც ისინი გაეცნობიან განახლებადი ენერგიის წარმოებას?
ეს ყველაფერი დამატებითი ტურისტული ინტერესისა და მომსახურების ბაზრის შექმნის შესაძლებლობაა.
მუნიციპალიტეტის შემოსავლები – კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი რესურსი
AG Energy-ის განცხადებით, ელექტროსადგურის ამოქმედების შემდეგ ქონების გადასახადის სახით ადგილობრივ ბიუჯეტში ყოველწლიურად 5 მილიონ ლარზე მეტის მობილიზებაა მოსალოდნელი.
ეს კომპანიის პროგნოზია და არა უკვე მიღებული შემოსავალი. თუმცა მისი განხორციელების შემთხვევაში საუბარია მუნიციპალიტეტებისთვის მნიშვნელოვან ფინანსურ რესურსზე.
ამ თანხით შესაძლებელია გზების, წყალმომარაგების, გარე განათების, საზოგადოებრივი სივრცეების, სპორტული და კულტურული ინფრასტრუქტურის განვითარება.
მაგრამ აქ მთავარი მხოლოდ თანხის მიღება არ არის.
მნიშვნელოვანია, ადგილობრივმა მოსახლეობამ იცოდეს, როგორ დაიხარჯება დამატებითი საბიუჯეტო შემოსავალი და რა ნაწილს მოხმარდება უშუალოდ იმ დასახლებების განვითარება, რომლებიც პროექტის გავლენის ზონაში მდებარეობს.
ამიტომ მიზანშეწონილია წინასწარ მომზადდეს ადგილობრივი განვითარების გეგმა, სადაც მოსახლეობასთან ერთად განისაზღვრება პრიორიტეტები.
სოციალური პროექტებიდან მდგრად ეკონომიკურ განვითარებამდე
ბუნებრივია, გოგნის ქარის ელექტროსადგურის ადმინისტრაციას შეუძლია მონაწილეობა მიიღოს ადგილობრივ სოციალურ პროექტებში – განათლების, ჯანდაცვის, სპორტის, კულტურისა და გარემოს დაცვის მიმართულებით.
მაგრამ ჩემი აზრით, მხოლოდ ასეთი დახმარებით არ უნდა შემოვიფარგლოთ.
სოციალური პროექტი შეიძლება ერთჯერადი იყოს. ადგილობრივი ბიზნესი კი წლების განმავლობაში ქმნიდეს შემოსავალს.
ამიტომ უფრო საინტერესო იქნებოდა მცირე მეწარმეობის მხარდაჭერის პროგრამა, რომლის ფარგლებშიც ადგილობრივ მოსახლეობას მიეცემოდა შესაძლებლობა, დაეწყო ან გაეფართოებინა საკუთარი საქმიანობა.
ეს შეიძლება იყოს საოჯახო სასტუმრო, კვების ობიექტი, სოფლის პროდუქციის გადამუშავება, ტურისტული მომსახურება ან ტექნიკური სერვისი.
ინვესტორს, მუნიციპალიტეტსა და მოსახლეობას შეუძლიათ ერთობლივად განსაზღვრონ, რომელი მიმართულებებია რეალურად პერსპექტიული და რა დახმარებაა საჭირო მათი განვითარებისთვის.
ამ შემთხვევაში სოციალური პასუხისმგებლობა მხოლოდ თანხის დახარჯვა აღარ იქნება. ის გადაიქცევა ადამიანებისთვის საკუთარი შემოსავლის შექმნის შესაძლებლობად.
მთავარი კითხვა – რა დარჩება სოფელს ელექტროსადგურის აშენების შემდეგ?
ნებისმიერი მსხვილი ინფრასტრუქტურული პროექტის შეფასებისას მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ის, რა აშენდა, არამედ ისიც, რა შეიცვალა მის გარშემო.
წარმოვიდგინოთ, რომ ათი წლის შემდეგ გოგნისა და მუხურას მიმდებარე სოფლებში ფუნქციონირებს საოჯახო სასტუმროები, კვების ობიექტები, მცირე საწარმოები, ტურისტული მარშრუტები. ადგილობრივი ახალგაზრდები მუშაობენ როგორც ენერგეტიკის, ისე მომსახურების სფეროში. ფერმერებს აქვთ პროდუქციის გასაღების დამატებითი ბაზარი, ხოლო მუნიციპალიტეტს – ინფრასტრუქტურის განვითარებისთვის მეტი რესურსი.
ეს სცენარი თავისთავად არ განხორციელდება. მას სჭირდება დაგეგმვა, თანამშრომლობა, ინვესტიცია და ადგილობრივი მოსახლეობის აქტიური მონაწილეობა.
სწორედ ამიტომ ვფიქრობ, რომ გოგნის პროექტის გარშემო დისკუსია მხოლოდ ელექტროსადგურის მშენებლობის საკითხით არ უნდა შემოიფარგლოს.
უნდა განვიხილოთ არა მხოლოდ ის, რას მიიღებს ქვეყანა გამომუშავებული ელექტროენერგიით, არამედ ისიც, რას მიიღებენ ადამიანები, რომლებიც ამ ელექტროსადგურის მეზობლად ცხოვრობენ.
მსოფლიო გამოცდილება გვაჩვენებს, რომ ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურა და ადგილობრივი ეკონომიკის განვითარება შეიძლება ერთმანეთს ავსებდეს.
ახლა მთავარია, გოგნის შემთხვევაში ეს შესაძლებლობა დროულად დავინახოთ.
რადგან წარმატებული ინვესტიცია მხოლოდ ის არ არის, რომელიც ელექტროენერგიას აწარმოებს და გადასახადებს იხდის.
წარმატების კიდევ ერთი საზომია, რამდენ ადამიანს გაუჩნდა მისი განხორციელების შედეგად საკუთარი საქმის დაწყების, მეტი შემოსავლის მიღებისა და უკეთესი ცხოვრების შესაძლებლობა.
ავტორი: გოჩა მირცხულავა
